Hedeflere Ulaşmak: S.M.A.R.T Hedefler Nedir - Nasıl Uygulanır?

SMART Hedefler Nedir ve Nasıl Uygulanır?

"Bu yıl daha çok spor yapacağım." Kulağa hedef gibi geliyor ama değil. Ne zaman başarmış sayılacağınızı söylemiyor, dolayısıyla hiçbir zaman başarısız da sayılmıyorsunuz. SMART tam bu boşluğu kapatan beş kriterin kısaltması: Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound. Aşağıda kriterlerin ne işe yaradığını, sırayla nasıl uygulandığını ve nerede ters teptiğini anlatacağım.

S.M.A.R.T Hedefler Nedir?

Kısaltma literatüre 1981’de girdi. George T. Doran, Management Review dergisinde yayımlanan "There's a S.M.A.R.T. Way to Write Management's Goals and Objectives" başlıklı yazısında önerdi. Doran'ın orijinal listesi bugünkünden biraz farklıydı; A harfi Assignable, yani "kime atandığı belli" anlamına geliyordu. Zamanla yerini Achievable aldı. Bugün yaygın kabul gören beş kriter şöyle:

1. 1Specific (Belirli): Hedef, ne yapılacağını yoruma yer bırakmayacak kadar net söylemeli. "Daha iyi olmak" değil, "haftada iki blog yazısı yayımlamak".
2. 2Measurable (Ölçülebilir): Hedefin tutup tutmadığını gösteren bir sayı olmalı. Sayı yoksa geriye ilerleme değil, ilerlediğinize dair bir his kalır.
3. 3Achievable (Ulaşılabilir): Hedef, elinizdeki zaman, bütçe ve beceriyle örtüşmeli. Ulaşılamaz hedef kimseyi motive etmez, ikinci haftada bıraktırır.
4. 4Relevant (İlgili): Hedef, gerçekten önemsediğiniz bir şeye hizmet etmeli. Sırf ölçmesi kolay olduğu için seçilen hedefler bu kriterde elenir.
5. 5Time-bound (Zamanla Sınırlı): Bir bitiş tarihi olmalı. Tarihi olmayan hedef, sonsuza kadar ertelenebilen bir niyettir.

SMART Hedefler Nasıl Kullanılır?

Kriterleri bilmek yetmiyor, sırayla uygulamak gerekiyor. İzlenen adımlar şöyle:

1. 1Aklınızdaki hedefleri olduğu gibi yazın. Bu aşamada belirsiz olmaları sorun değil.
2. 2Her hedefi beş kriterden tek tek geçirin. Listenin bir kısmı burada elenir, bir kısmı da ikiye bölünür.
3. 3Kalan hedefi elinizdeki kaynakla karşılaştırın. Haftada kaç saat ayırabileceğinizi tahmin edin, sonra o tahmini ikiye bölün. Gerçek genelde orada duruyor.
4. 4Bitiş tarihini koyun, araya kontrol noktaları serpiştirin. Altı aylık bir hedefte aylık kontrol iş görür.
5. 5Kontrol noktalarında ilerlemeye bakın. Hedef tutmuyorsa hedefi değil planı değiştirmek çoğu zaman doğru hamledir.

Faydaları Nelerdir?

Peki bu fazladan uğraş karşılığında ne alıyorsunuz?

• Belirsizlik azalır: Hedefin tanımı netleştiği için "başardım mı" sorusunun cevabı tartışmaya açık kalmaz.
• Odaklanmak kolaylaşır: Ne yapacağı yazılı olan bir hedef, gün içinde dikkatinizi çeken diğer işlerle rekabet edebilir.
• Öncelik netleşir: Beş kriterden geçen hedef sayısı azalır, geriye kalanlar da zaten gerçekten önemli olanlardır.
• Motivasyon sürer: İlerlemeyi görebilmek, uzun soluklu hedeflerde bırakmamanın en pratik yolu.
• Plan düzeltilebilir: Ölçüm olduğu için aksamayı erken görürsünüz. Altıncı ayda değil, üçüncü haftada müdahale edersiniz.

Örnek

Örnek üzerinden gidelim. Bir kişi daha sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek istiyor. Bu haliyle hedef değil, dilek. Beş kriterden geçirelim:

1. 1Specific (Belirli): Haftada üç gün spor yapmak ve günlük öğünleri kayıt altına almak.
2. 2Measurable (Ölçülebilir): Haftalık 135 dakika antrenman ve günlük kalori kaydı. İkisi de bir uygulamaya işleniyor, yani hafta sonunda tuttu ya da tutmadı.
3. 3Achievable (Ulaşılabilir): Salon üyeliği var ve haftada üç akşam ayrılabiliyor. Günde iki saatlik bir program bu takvime sığmazdı, o yüzden seçilmedi.
4. 4Relevant (İlgili): Hedef, kişinin uzun vadeli sağlık önceliğiyle örtüşüyor. Başkası istedi diye konmuş bir hedef değil.
5. 5Time-Bound (Zamanla Sınırlı): Program 6 ay sürecek ve her ay sonunda gözden geçirilecek.

Bu örnekte hedefi hedef yapan şey iyi niyet değil, sayılar. "Spor yapacağım" ile "haftada üç gün, kırk beşer dakika" arasındaki fark, ikincisinin pazartesi akşamı tutulup tutulmadığının belli olması. Ölçülebilirlik sizi başarısız hissettirmek için değil, hangi hafta aksadığınızı görüp planı düzeltebilmeniz için var.

Sonuç

SMART'ın sihirli bir tarafı yok. Yaptığı tek şey hedefi tartışılabilir hale getirmek. Ne zaman tamamlanmış sayılacağı yazılı olan bir hedefin üzerine konuşabilirsiniz, "elimden geleni yapacağım" üzerine konuşamazsınız. Bir uyarıyla bitireyim: her hedef ölçülebilir olmak zorunda değil. Yaratıcı ya da keşif ağırlıklı işlerde bu yöntem, ölçmesi kolay olanı önemli olanın yerine koyma riski taşır. Kriterleri araç olarak kullanın, kural olarak değil.

Referanslar

• Doran, G. T. (1981). There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives. Management Review, 70, 35.