Derin Dalış: SQL ve İlişkisel Veri Tabanı Rehberi

SQL Database (Veri Tabanı) Nedir?

Çoğumuz yazılım serüveninin bir yerinde SQL ile karşılaştık. Açılımı Structured Query Language, yani Yapısal Sorgulama Dili. Onu diğer dillerden ayıran bir özelliği var: bildirimsel çalışır. Veriye nasıl ulaşılacağını değil, ne istediğinizi yazarsınız. Hangi indeksin kullanılacağına, tabloların hangi sırayla birleştirileceğine veri tabanının sorgu planlayıcısı karar verir.

Günlük kullanımın büyük kısmı dört fiile iniyor: INSERT, SELECT, UPDATE ve DELETE. Bunlara kısaca CRUD deniyor. Yaygın motorlar arasında PostgreSQL, MySQL, MSSQL ve Oracle sayılabilir. Hepsi SQL standardını temel alıyor ama her biri kendi eklerini getiriyor, o yüzden bir motorda çalışan sorgu diğerinde birebir çalışmayabiliyor.

İlişkisel Veri Tabanı (RDBMS) Nedir?

İlişkisel veri tabanı, veriyi satır ve sütunlardan oluşan tablolarda tutan sistem. "İlişkisel" olmasını sağlayan şey ise tabloların birbirine anahtarlarla bağlanabilmesi. Her tablonun kendi satırını benzersiz kılan bir birincil anahtarı (primary key) olur; başka bir tablo o satıra yabancı anahtarla (foreign key) işaret eder. Bu sayede aynı veriyi iki yerde tekrarlamazsınız, örneğin yazar bilgisi her kitap satırında değil, tek bir yazar tablosunda durur.

SQL İfadeleri

SELECT anahtar kelimesi, veritabanındaki verileri sorgulamak ve belirttiğimiz kriterlere göre elde etmek için kullanılır. Select anahtar sözcüğünden sonra tablo adı yazılır, istenilen sonuçların hangi tabloda sorgulanacağını belirtir. WHERE anahtar kelimesinden sonra koşul eklenir. Bu koşula göre hangi verilerin ya da satırların döndürüleceğini belirtir. (İsteğe bağlı olarak, zorunlu değildir.)

Örnek SQL İfadeleri

1SELECT "kolonAdi" FROM "tabloAdi" WHERE "koşul"

Bu SQL ifadesi, "ogrenciler" tablosunda "ogrenci_Adi" kolonu 'Mustafa' değerine eşit olan tüm satırları getirir.

1SELECT * FROM ogrenciler WHERE ogrenci_Adi = 'Mustafa'

Bu SQL ifadesi, "ogrenciler" tablosunda "ogrenci_Adi" kolonu 'Mustafa' olan kayıtların ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No kolonlarını getirir.

1SELECT ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No2FROM ogrenciler3WHERE ogrenci_Adi LIKE 'Mustafa'

Bu SQL ifadesi, "ogrenciler" tablosunda "ogrenci_Adi" kolonu 'M' ile başlayan kayıtların ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No kolonlarını getirir.

1SELECT ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No2FROM ogrenciler3WHERE ogrenci_Adi LIKE 'M%'

Bu SQL ifadesi, "ogrenciler" tablosunda "ogrenci_Adi" kolonu 'a' ile biten kayıtların ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No kolonlarını getirir.

1SELECT ogrenci_Adi, ogrenci_Soyadi, ogrenci_No2FROM ogrenciler3WHERE ogrenci_Adi LIKE '%a'

Senaryo Üzerinden Örneklendirelim

Bir kitapçı dükkanının veritabanında şu tablolar olduğunu varsayalım:

• Books: Kitapların bilgilerini içeren tablo.
• Authors: Yazarların bilgilerini içeren tablo.
• Orders: Siparişlerin bilgilerini içeren tablo.
• Customers: Müşterilerin bilgilerini içeren tablo.

Tabloların Yapısı

Books

Authors

Orders

Customers

SQL Sorguları

1. Veri Ekleme

Kitap Ekleme

1INSERT INTO Books (book_id, title, author_id, price, stock)2VALUES (1, '1984', 1, 19.99, 50);

Yazar Ekleme

1INSERT INTO Authors (author_id, name, country)2VALUES (1, 'George Orwell', 'UK');

Müşteri Ekleme

1INSERT INTO Customers (customer_id, name, email, phone)2VALUES (1, 'John Doe', 'john.doe@example.com', '123-456-7890');

Sipariş Ekleme

1INSERT INTO Orders (order_id, customer_id, book_id, order_date, quantity)2VALUES (1, 1, 1, '2023-10-01', 2);

2. Veri Sorgulama

Tüm Kitapları Listeleme

1SELECT * FROM Books;

Dönen sonuç:

1-- Sonuç:2-- book_id | title | author_id | price | stock3-- --------+-------+-----------+-------+-------4-- 1       | 1984  | 1         | 19.99 | 50

Belirli Bir Yazarın Kitaplarını Listeleme

1SELECT Books.title, Authors.name2FROM Books3JOIN Authors ON Books.author_id = Authors.author_id4WHERE Authors.name = 'George Orwell';

1-- Sonuç:2-- title | name3-- ------+-----------4-- 1984  | George Orwell

Belirli Bir Müşterinin Siparişlerini Listeleme

1SELECT Orders.order_id, Books.title, Orders.quantity, Orders.order_date2FROM Orders3JOIN Books ON Orders.book_id = Books.book_id4WHERE Orders.customer_id = 1;

Dönen sonuç:

1-- Sonuç:2-- order_id | title | quantity | order_date3-- ---------+-------+----------+------------4-- 1        | 1984  | 2        | 2023-10-01

3. Veri Güncelleme

Kitap Fiyatını Güncelleme

1UPDATE Books2SET price = 24.993WHERE book_id = 1;

Dönen sonuç:

1-- Sonuç:2-- book_id | title | author_id | price | stock3-- --------+-------+-----------+-------+-------4-- 1       | 1984  | 1         | 24.99 | 50

Müşteri E-postasını Güncelleme

1UPDATE Customers2SET email = 'john.newemail@example.com'3WHERE customer_id = 1;

Dönen sonuç:

1-- Sonuç:2-- customer_id | name    | email                    | phone3-- ------------+---------+--------------------------+--------4-- 1           | John Doe | john.newemail@example.com | 123-456-7890

4. Veri Silme

Belirli Bir Kitabı Silme

1DELETE FROM Books2WHERE book_id = 1;

Belirli Bir Siparişi Silme

1DELETE FROM Orders2WHERE order_id = 1;

Bu örnekle senaryo ile, SQL sorgularının nasıl kullanıldığını ve veritabanı işlemlerinin nasıl gerçekleştirildiğini görmüş olduk.

Sonuç

Özetle SQL, veriyi tablolarda tutan ve tabloları anahtarlarla birbirine bağlayan sistemlerin ortak dili. Ne istediğinizi yazarsınız, nasıl getirileceğine motor karar verir.

Günlük işte akılda tutulacak birkaç şey var. Yavaş bir sorguyla karşılaştığınızda ilk bakılacak yer indeksler; WHERE ve JOIN koşullarında geçen sütunlar indeksli değilse motor tabloyu baştan sona tarar. Bir sorgunun neden yavaş olduğunu tahmin etmek yerine EXPLAIN ile planına bakın, motor size ne yaptığını doğrudan söyler. Ve şemayı baştan doğru kurmaya çalışın; veri girdikten sonra tablo yapısını değiştirmek, ilk gün değiştirmekten kat kat pahalıdır. Serinin ikinci yazısında NoSQL tarafına geçip iki yaklaşımı karşılaştıracağım.

Serinin devamına aşağıdan erişebilirsiniz. Şimdilik hoşça kalın!